نیستاگموس نوعی اختلال چشمی است که در آن چشم ها دچار حرکات غیر ارادی و ریتمیک می شوند. این حرکات می توانند افقی ، عمودی یا چرخشی باشند و معمولاً با یک فاز رفت و برگشت همراهند. هدف اصلی چشم ، ثابت نگه داشتن تصویر روی لکه زرد شبکیه است؛ اما در افراد مبتلا به دودوئک چشم ، این توانایی مختل می شود و فرد ممکن است تاری دید ، لرزش تصویر یا کاهش تمرکز بینایی را تجربه کند. هرچند برخی موارد نیستاگموس مادرزادی هستند ، اما انواع اکتسابی نیز می توانند نشانه ای از اختلالات عصبی یا بیماری های مهم باشند و باید سریعاً توسط متخصص چشم تبریز بررسی شوند.
نقش حرکات چشم در بینایی
برای درک بهتر دو دو زدن چشم لازم است بدانیم که حرکات چشم برای ثابت نگه داشتن تصویر چقدر ضروری هستند. مغز ، دستگاه تعادلی و سیستم بینایی با همکاری یکدیگر کمک می کنند تا حتی هنگام حرکت بدن یا سر ، تصویر اشیاء همچنان شفاف باقی بماند. اگر این تعادل از بین برود ، تصویر روی شبکیه پایدار نمی ماند و فرد وضوح دید خود را از دست می دهد. برای مثال اگر حرکات تعقیبی (پرسوئیت) وجود نداشت ، قادر نبودیم یک جسم متحرک را واضح دنبال کنیم. یا هنگام نشستن در قطار ، با کمک حرکات اصلاحی چشم است که محیط بیرون را به شکل واضح می بینیم ، نه به صورت تصاویر تار و سریع.
برای دریافت مشاوره تخصصی از دکتر آراز محمدزاده، فرم زیر را تکمیل نمایید.
علت دودوئک چشم چیست؟
علل نیستاگموس را می توان به دو دسته کلی مادرزادی و اکتسابی تقسیم کرد. در نوع مادرزادی ، اختلال ممکن است از تولد همراه بیمار باشد و معمولاً علت آن مشکلات حسی یا حرکتی چشم است. در نیستاگموس حسی ، بیماری هایی که موجب کاهش شدید بینایی از بدو تولد می شوند نقش اصلی دارند. این موارد عبارت هستند از:
- کاتاراکت (آب مروارید) مادرزادی
- گلوکوم مادرزادی (آب سیاه)
- آلبینیسم
- اختلالات مادرزادی شبکیه یا عصب بینایی
در نوع اکتسابی چشم های رقصان ، علت ممکن است به اختلالات سیستم عصبی مرکزی ، تومورهای مغزی ، التهاب ها ، عفونت ها یا مصرف برخی داروها مربوط باشد. داروهایی مانند آرام بخش ها ، ضد تشنج ها یا مصرف زیاد الکل می توانند باعث ایجاد دودوئک چشم به شکل موقت شوند. در بسیاری از این موارد با قطع دارو مشکل برطرف می شود. همچنین برخی افراد به صورت ارادی و موقت قادر به ایجاد حرکات نیستاگموسی هستند؛ مشابه افرادی که می توانند گوش هایشان را تکان دهند.
علائم نیستاگموس
اولین و مهم ترین علامت دودوئک چشم ، همان حرکات ریتمیک و غیر ارادی چشم ها است که معمولاً با چشم غیرمسلح نیز دیده می شود. بسیاری از بیماران سر خود را در یک زاویه خاص نگه می دارند تا میزان لرزش چشم کمتر شود؛ این وضعیت به نام وضعیت جبرانی سر شناخته می شود. در برخی افراد ، همزمان انحراف چشم (استرابیسم) نیز مشاهده می شود. در موارد حسی ، علائم بیماری زمینه ای مانند افتادگی پلک مادرزادی ، کدورت عدسی یا مشکلات شبکیه نیز ممکن است همراه نیستاگموس وجود داشته باشد.
اگر علت اختلال لرزش چشم یک بیماری عصبی باشد ، معمولاً علائم دیگری مانند عدم تعادل ، سرگیجه ، ضعف عضلانی یا مشکلات تکلم نیز همراه آن ظاهر می شود و بیمار باید هرچه سریع تر توسط متخصص مغز و اعصاب بررسی شود.
چگونه دودوئک چشم تشخیص داده می شود؟
تشخیص نیستاگموس با معاینه کامل چشم پزشکی آغاز می شود. پزشک نوع حرکات چشم ، جهت ، سرعت و دامنه لرزش را بررسی می کند. اگر شک به مشکلات شبکیه یا عصب بینایی وجود داشته باشد ، آزمایش هایی مانند تصویربرداری OCT چشم ، معاینه ته چشم یا تست های عملکرد بینایی انجام می شود. در مواردی که احتمال اختلالات عصبی مطرح باشد ، انجام MRI مغز ضروری است. تشخیص به موقع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اگر علت زمینه ای درمان پذیر باشد ، می توان از پیشرفت اختلال جلوگیری کرد.
درمان اختلال لرزش چشم
درمان دودوئک چشم به علت ایجاد کننده آن وابسته است. در صورتی که مشکل زمینه ای چشمی وجود داشته باشد ، ابتدا باید آن بیماری درمان شود. برای مثال اگر کودک دچار آب مروارید مادرزادی باشد ، جراحی به موقع می تواند عملکرد بینایی و شدت نیستاگموس را بهبود دهد. در موارد کاهش بینایی ناشی از عیب انکساری ، استفاده از عینک مناسب یا لنز طبی می تواند کمک کننده باشد.
یکی از روش هایی که در برخی بیماران مبتلا به لرزش چشم مؤثر است ، استفاده از عینک های منشوری است. این عینک ها کمک می کنند میدان دید در وضعیتی قرار گیرد که لرزش چشم کمتر است. در کنار درمان های غیر جراحی ، در موارد شدیدتر از جراحی نیستاگموس استفاده می شود. هدف جراحی از بین بردن کامل حرکات نیست ، بلکه کاهش شدت حرکات ، بهبود دید و اصلاح وضعیت غیرطبیعی سر است.
این موارد می توانند وضعیت بیمار مبتلا به دودوئک چشم را بهتر کنند:
- اصلاح عیب انکساری با عینک یا لنز
- درمان بیماری های زمینه ای مانند کاتاراکت یا مشکلات شبکیه
چه زمانی باید به چشم پزشک مراجعه کرد؟
در صورتی که لرزش چشم به صورت ناگهانی ایجاد شود ، دید دوگانه بروز کند ، فرد دچار عدم تعادل شود یا علائم دیگری مانند سردرد و تهوع داشته باشد ، مراجعه فوری به پزشک ضروری است. نیستاگموس اکتسابی همیشه باید جدی گرفته شود ، زیرا ممکن است علامت یک بیماری مهم عصبی باشد. در کودکان نیز هرگونه لرزش چشمی باید در همان ماه های اولیه زندگی بررسی شود تا اگر بیماری زمینه ای وجود دارد ، در زمان مناسب ، دودوئک چشم درمان شود.
