تنبلی چشم (Amblyopia) اختلالی بینایی و ضعف دید است که عمدتا در یک چشم دیده می شود. این بیماری عمدتا درصورتی که به موقع تشخیص داده شود قابل درمان است.

برخی کودکان با آنکه در ظاهر چشمان شان سالم است اما سلامتی و دید کافی ندارند و از این رو والدین می بایست از سلامت چشم کودکان خود، علی الخصوص در سنین بسیار پایین اطمینان حاصل نمایند.

مرکز بینایی در مغز انسان از دوران جنینی تا حدود ۱۰ سالگی رشد می کند، اما اصلی ترین رشد آن تا ۳ سالگی است. در نتیجه این رشد و تکامل، دید واضح و کاملی به وجود می آید.

در این مدت، علی الخصوص تا ۳ سالگی، هر عامل یا اتفاقی که موجب اشکال در دید یک یا هر دو چشم گردد، موجب توقف رشد و تکامل دستگاه بینایی خواهد شد و نهایتا موجب کاهش بینایی کودک می گردد.

اگر اشکال در دید کودک قبل از ۵ سالگی درمان گردد، حتی در صورت وجود تنبلی چشم، امکان آن که کودک بینایی کامل خود را بدست آورد بسیار زیاد است. اما پس از ۵ سالگی، هرچه درمان تنبلی چشم به تعویق افتد، به همان نسبت احتمال درمان کامل و بدست آوردن بینایی کامل نیز کاهش خواهد یافت. به طوریکه پس از ۷ تا ۱۰ سالگی، درمان تاثیری در بینایی نخواهد گذاشت.

مراجعه به چشم پزشک:

اگر در هفته های نخست تولد فرزندتان متوجه انحراف چشم او شدید، یا سابقه انحراف چشم در خانواده تان وجود دارد، در کودکی آب مروارید یا هرگونه مشکل چشمی دیگری داشته اید، حتما به پزشک مراجعه نمایید.

توجه کنید که در صورت وجود حتی یکی از موارد بالا، معاینه کودک توسط چشم پزشک بسیار ضروری است. همچنین توصیه می شود تمام کودکان بین ۳ تا ۵ سال، حتما معاینه کامل چشم شوند.

علائم تنبلی چشم:

در صورتی که تنبلی چشم انحراف باشد، تشخیص آن بسیار ساده است و والدین با مشکل انحراف چشم به پزشک مراجعه می کنند و در حین معاینه متوجه تنبلی نیز می شوند. اما متاسفانه در بسیاری از موارد تنبلی چشم بدون علامت است و چشم ها ظاهری کاملا طبیعی دارند. و از طرفی کودکان 3 تا 4 سال نمی توانند مشکل خود را اعلام کنند، چرا که همیشه همینطور دیده اند و تجربه دیگری نداشته اند تا متوجه مشکل شوند. در صورت مشاهده هریک از موارد زیر حتما فرزند خود را برای معاینه نزد چشم پزشک ببرید:

– انحراف چشم به داخل یا خارج

– عدم گردش هماهنگ چشم ها

– ضعف در دید عمقی

– دوبینی یا بستن یکی از چشم ها

– کج کردن سر

– هرگونه واکنش غیر عادی بینایی

– سردرد

عوامل ایجاد کننده:

تنبلی چشم در اثر تجربه های غیرعادی بینایی در خردسالی بروز می کند که موجب تغییر لایه نازکی از بافت شبکیه و مغز می گردد. هر آنچه که موجب تاری بینایی یا انحراف چشم کودک شود در ایجاد تنبلی چشم نیز موثر است.

تولد نوزاد نارس، اندازه کوچک حین تولد، سابقه خانوادگی تنبلی چشم، و ناتوانی های رشدی از جمله عوامل افزایش دهنده خطر ابتلا به تنبلی چشم هستند.

درمان:

تنبلی چشم درصورتی که به موقع تشخیص داده شود در اکثر موارد به راحتی قابل درمان است. درمان تنبلی چشم در دوران کودکی بسیار مهم است و بهترین نتایج در سنین اولیه کودکی به دست می آیند. بنابراین معاینه چشم کودک در همان سنین ابتدایی ضروری است.

برخی از روش های درمان تنبلی چشم عبارتند از:

پچ چشم

معمولا درمان تنبلی چشم بصورت بستن چشم سالم و وادار کردن مغز به دیدن با چشم تنبل است که ممکن است این روند هفته ها یا ماه ها به طول انجامد. البته چشم سالم نیز باید به تناوب باز شود، بنابراین انجام شیوه درمان حتما می بایست تحت نظر پزشک باشد.

عینک تصحیح کننده

از عینک تصحیح کننده برای تصحیح مشکلاتی نظیر نزدیک بینی، دوربینی، و آستیگماتیسم استفاده می شود.

فیلترهای نیمه شفاف

استفاده از فیلترهای نیمه شفاف نیز ممکن است بنا به نظر پزشک تجویز گردد.

قطره چشمی

بسته به نظر پزشک ممکن است به جای استفاده از پچ چشمی، قطره تجویز گردد.

جراحی

درصورتی که تنبلی چشم با سایر روش ها قابل حل نباشد، گزینه آخر جراحی است که حتما می بایست توسط پزشک و جراحان خبره این حوزه انجام گیرد.

آنچه حائز اهمیت است، مراجعه به موقع و معاینه کودک در همان بدو تولد و همچنین تحت مراقبت بودن کودک مبتلا به تنبلی چشم می باشد. در ۲۵٪ از کودکانی که تنبلی چشم شان رفع شده است، احتما بازگشت بیماری وجود دارد، لذا می بایست حتما تحت نظر پزشک بوده و دائما معاینه شوند.